Görevleri

• Şok absorpsiyonu, fleksiyon ve ekstansiyonu sonlandırma
• Yük transferi, eklemde transfer edilen stresin azaltılması
• Diz eklemi stabilizasyonu, kıkırdak beslenmesi, kıkırdağın lubrikasyonu (kayganlaştırma)

İyileşme Potansiyeli

Kanlanma açısından üç bölgeye ayrılır.

• Kırmızı - Kırmızı Zone (periferal %10 - 30): tam kanlı, onarım başarısı yüksek
• Kırmızı - Beyaz Zone (sınır): kısmi damarlanma, onarım ile sınırlı iyileşme
• Beyaz - Beyaz Zone (santral): damarsız, onarım ile iyileşme daha azdır

Yırtık Tipleri

• Kova sapı: dizde kilitlenmeye sebep yapan yırtık; genç sporcularda akut
• Dikey (Radyal): menisküsü fonksiyonel olarak böler; yük iletimini bozar
• Yatay (Horizontal): orta-ileri yaşta dejeneratif
• Kompleks / Dejeneratif: birden fazla yönde yırtık; 40+ yaş, osteoartrit ile ilişkili

Ne Hissedilir, Nasıl Teşhis Edilir

Semptomlar yırtığın büyüklüğüne, tipine, lokasyonuna ve hastayla ilgili faktörlere (yaş, kilo vs) göre değişir.

• Eklem aralığı ağrısı: iç veya dış dizde, özellikle bükme/dönmede
• Şişlik: 24 - 72 saat içinde gelişen ödem
• Hareket kısıtlılığı: tam fleksiyon veya tam ekstansiyonda güçlük (dizi bükme, açma)
• Kilitleme: kova sapı yırtıkta ani, tam diz kitlenmesi
• Tıklama / Çatırtı: hareket sırasında mekanik his ve ses
• Güvensizlik: merdiven inme, çömelme, pivotta (öne atlamada) boşa gelme hissi

Tanı Yöntemleri

Diz tamamen kilitlenirse en kısa sürede başvurun; ayrışmış kova sapı yırtığı acil müdahale gerektirebilir.

Fizik muayenede McMurray ve Apley testleri uygulanır. Diz hattında hassasiyet önemli bir bulgudur. Düz grafiler kemik ve eklem aralığı değerlendirmesi için çekilir. MRI, yırtığın tipini, boyutunu ve tamire uygun olup olmadığını belirlemede altın standarttır. Kesin karar ve tedavi planlaması artroskopi sırasında, yırtığın doğrudan görülmesiyle yapılır.

Tedavi Seçenekleri

• Artroskopik Menisküs Onarımı: menisküsün kırmızı-kırmızı ya da kırmızı-beyaz bölgesinde yer alan, yani kan damarlanması yeterli olduğu için canlandırma ve dikiş atılarak iyileşmesi beklenen yırtıklarda uygulanır.
• Artroskopik Parsiyel Menisektomi: menisküsün kırmızı-beyaz ya da beyaz bölgesinde yer alan, yani kan damarlanması yetersiz olduğu için kendiliğinden iyileşmesi beklenemeyen yırtıklarda uygulanır.

Avantajları (Menisküs Onarımı)

En önemli avantaj uzun vadede kıkırdak hasarı gelişmesini önler. Ameliyat olmama durumunuzda diz hızlıca kireçlenir.

• Cerrahi süre: Ortalama 30 - 60 dakika; genel veya spinal (belden iğne) anestezi
• Ertesi gün taburculuk

Avantajları (Parsiyel Menisektomi)

Erken yük verebilme sayesinde hızlıca normal yürüyüş şekline dönülür. Ancak ameliyat sırasında kıkırdak hasarı görülürse o bölgeye mikrokırık/drilling işlemi uygulanır ve bu durumda 4 - 6 hafta yük vermemeniz gerekir.

• Cerrahi süre: Ortalama 30 dakika; genel veya spinal (belden iğne) anestezi
• Ertesi gün taburculuk

Dezavantajları (Menisküs Onarımı)

• 6 hafta süreyle tam basamayacağınız için geçici kemik erimesi gelişebilmektedir. Ancak bu durum tamamen geçicidir ve her hastada gelişmez.
• Diz korsesi takmanız gerekir ve korsenin açısı doktor tarafından dönem dönem artırılır; çünkü dizinizi fazla bükmeniz erken dönemde tekrar yırtığa sebep olabilir.
• Dizinizi belli bir açıya kadar bükebileceğiniz için eklem sertliği gelişebilir; ancak fizik tedavi ile tamamen iyileşebilen bir durumdur.

Dezavantajları (Parsiyel Menisektomi)

• Çıkarılan doku miktarına bağlı olarak 5 yılda %13,5 aşınma olasılığı vardır; ancak ağırlık kontrolü ve diz çevresi güçlendirme ile bu olasılık büyük ölçüde azaltılabilir.

Neden Menisküs Onarımı veya Parsiyel Menisektomi

Menisküs; diz ekleminde yük dağılımı, şok emme, kayganlaştırma ve stabilite gibi kritik görevler üstlenir. Bu nedenle mümkün olan en fazla sağlıklı menisküs dokusunun korunması, ilerleyen yıllarda gelişebilecek diz osteoartritinin önlenmesi açısından büyük önem taşır. Araştırmalar, total menisektomi yapılan hastalarda 10-15 yıl içinde belirgin kıkırdak kaybı ve artrit gelişme riskinin arttığını göstermektedir. Parsiyel menisektomide bu risk daha düşüktür. Menisküs onarımında ise bu risk neredeyse tamamen azalır.

Kimlere Uygulanır

• Menisküs Onarımı: ağrı, şişlik veya kilitlenme şikayeti olan ve konservatif tedaviye yanıt vermeyen, MRI ile kova sapı, horizontal ve radyal yırtık saptanan hastalar.
• Parsiyel Menisektomi: ağrı, şişlik veya kilitlenme şikayeti olan ve konservatif tedaviye yanıt vermeyen, MRI ile karmaşık, dejeneratif veya beyaz-beyaz bölge yırtığı saptanan hastalar.