Bankart Onarımı
Omuz eklemini stabilize eden labrumun anterior dislokasyon sonrası artroskopik tamiri
Genel Bilgiler
Bankart yırtığı, omuz eklemini stabilize eden ve glenoid (kürek kemiği yuvası) kenarını saran fibrokıkırdak halka olan labrumun ön-alt kısmının yuvadan kopmasıdır. Genellikle omuzun öne doğru çıkması (anterior dislokasyon) sonrası gelişir ve omuz çıkığının en sık yapısal nedenidir. Nadir olarak arka çıkıklar görülebilir (posterior dislokasyon) bu durumda posterior (arka) Bankart yırtığı görülür.
Omuzun ve Labrumun Görevi
- Eklem stabilitesi: Omuz, top-yuva yapısında bir eklemdir. Yuva (glenoid) sığ olduğu için stabilitenin büyük kısmını labrum ve bağ-kapsül kompleksi üstlenir.
- Yuva derinleştirme: Labrum, glenoid yuvasının derinliğini yaklaşık %50 oranında artırarak humerus başının yerinde kalmasını sağlar.
- Bağ tutunma noktası: Glenohumeral ligamanlar (özellikle alt glenohumeral ligaman) labruma yapışır; bu nedenle labral yırtıkta bağ kompleksinin işlevi de bozulur.
- Propriyosepsiyon: Labrum ve kapsüldeki reseptörler omzun pozisyon hissini sağlar; yırtık sonrası bu his bozularak "omzum çıkacak" güvensizliği gelişir.
- İyileşme potansiyeli: Labrum kısmen damarlanan bir dokudur; iyileşme başarısı yırtığın yerine, şekline ve eşlik eden kemik kaybına göre değişir.
Kemik Kaybına Göre Sınıflandırma
- Klasik (yumuşak doku) Bankart: kemik kaybı yok, onarım başarısı yüksek
- Bony Bankart (kemik kayıplı): glenoid kenarda kemik fragmanı; kemik kaybı %20 altında onarım uygundur
- Geniş kemik kaybı (>%20): yalnız Bankart onarımı yetersiz kalabilir; kemik bloğu (Latarjet) gerekebilir
Yumuşak Doku Bankart veya Sınırlı Kemik Kayıplı Yırtıklar
Bu lezyonlar, çapalar ve dikişlerle labrumun glenoid kenarına yeniden tutturulmasıyla iyileşebilir; sağlıklı doku korunur.
Yırtık Tipleri
- Klasik Bankart: yumuşak doku yırtığı; en sık görülen patern; genç hastalarda akut çıkık sonrası
- Posterior Bankart: genelde elektrik çarpması, epilepsi gibi nöbet geçiren hastalarda ve profesyonel sporcularda görülen bir durumdur
- Bony Bankart: glenoid kenarda kemik fragmanı içeren yırtık; tekrarlayan çıkıklarda görülür
- ALPSA (Anterior Labroligamentous Periosteal Sleeve Avulsion): labrum periostla birlikte aşağı kayar; medialize iyileşir
- Perthes lezyonu: labrum kopar fakat periost sağlam kalır; MR'da kolay atlanabilir
- HAGL (Humeral Avulsion of Glenohumeral Ligaments): bağ humerus tarafından kopar; nadirdir, ayrı onarım gerekir
Ne Hissedilir, Nasıl Teşhis Edilir
- Omuzun çıkacak gibi hissedilmesi: özellikle kol başüstüne kaldırılıp dışa döndürüldüğünde
- Tekrarlayan çıkık veya subluksasyon: omuzun yerinden çıkıp kendi kendine ya da müdahale ile yerine oturması
- Ağrı: uyku sırasında ya da omuz üstüne yatıldığında, baş üstü aktivitelerde
- Güç kaybı: özellikle dışa rotasyon ve abdüksiyonda
- Tıkırtı / Çıt sesi: hareket sırasında mekanik his ve ses
- Güvensizlik: atış, servis, baş üstü uzanma gibi hareketlerde "boşa gelme" hissi
Tanı Yöntemleri
Fizik muayenede Apprehension, Relocation ve Sulcus testleri uygulanır. Daha önce yaşanan çıkıklar, çıkığın oluş şekli ve omuzdaki güvensizlik hissi ayrıntılı sorgulanır. Düz grafiler kemik kaybı, Hill-Sachs lezyonu ve eklem yapısının değerlendirilmesi için çekilir. MR, labrum ve bağ yapılarını gösterir; gerekli durumlarda eklem içine kontrast verilerek çekilen MR-artrografi labral yırtığı saptamada altın standarttır. Tekrarlayan çıkıklarda glenoid kemik kaybını ölçmek için BT istenir. Kesin karar ve tedavi planlaması artroskopi sırasında, yırtığın doğrudan görülmesiyle yapılır.
Avantajları
En önemli avantaj uzun vadede tekrarlayan çıkıklar nedeniyle gelişebilecek glenoid kemik kaybını ve omuz artrozunu önler. Ameliyat olmama durumunuzda omuz hızlıca tekrarlayan çıkıklar yaşar, ekstra başka yapılarda yırtıklar gelişir ve eklem hasarı artar.
- Cerrahi süre: Ortalama 60 - 90 dakika; genel anestezi (interskalen blok ile birlikte uygulanabilir)
- Ertesi gün taburculuk
- Küçük kesiler (1 cm), daha az ağrı, daha düşük enfeksiyon riski ve daha iyi hareket açıklığı
Dezavantajları
- 4 - 6 hafta süreyle omuz askısı (sling) takmanız gerekir. Bu sürede omzu fazla hareket ettirmeniz erken dönemde tekrar yırtığa sebep olabilir.
- Dış rotasyon (kolu dışa çevirme) hareketi belirli bir süre tamamen, ardından belirli açıya kadar kısıtlanır; bu nedenle özellikle ilk 2 - 3 ay omuz sertliği gelişebilir, ancak fizik tedavi ile tamamen iyileşebilen bir durumdur.
- Kemik kaybı yüksek olan hastalarda yalnız Bankart onarımı yeterli olmayabilir; Latarjet veya remplissage gibi ek işlemler gerekebilir.
Neden Bankart Onarımı
Labrum ve glenohumeral bağ kompleksi; omuz ekleminde stabilite, propriyosepsiyon ve humerus başının yuvada tutulması gibi kritik görevler üstlenir. Bu nedenle mümkün olan en fazla sağlıklı labrum dokusunun korunması, ilerleyen yıllarda gelişebilecek tekrarlayan çıkıklar, glenoid kemik kaybı ve omuz artrozunun önlenmesi açısından büyük önem taşır. Araştırmalar, ilk omuz çıkığı sonrası cerrahi onarım yapılmayan genç ve aktif hastalarda tekrar çıkma riskinin %70 - 90'a ulaştığını göstermektedir.
Kimlere Uygulanır
Artroskopik Bankart onarımı; labrumun ön-alt bölümünden kopmuş ve glenoid kemik kaybı %20 altında olan, çapalar ile yeniden tutturulup iyileşmesi beklenen yırtıklarda uygulanır.
- Travma sonrası ilk omuz çıkığı geçirmiş aktif sporcular
- Tekrarlayan omuz çıkığı veya subluksasyon yaşayan hastalar
- Temaslı veya baş üstü spor yapanlar (futbol, basketbol, voleybol, güreş, jimnastik)
- 35 yaş altı genç hastalar
- MRI ile klasik Bankart, ALPSA veya Perthes lezyonu saptanan bireyler
- Genel anestezi/cerrahiye uygun sağlık durumundaki kişiler
Cerrahi Teknik & İlk 3 Hafta
Artroskopik Bankart onarımı, yuvadan kopmuş labrum ve eklem kapsülünün önce canlandırılması, ardından glenoid kenarına yerleştirilen sütur ankorlar (çapalar) ve dikişler ile orijinal anatomik konumuna geri tutturulduğu cerrahi bir yöntemdir. Küçük kesilerden (~1 cm) artroskop ile omuz eklemine girilir; yırtık görüntülenir, kenarları temizlenir ve 2 - 3 ankor ile onarılır.
Ameliyat ile İlgili Genel Bilgiler
- Hedef: Mümkün olan tüm labrum dokusunu korumak ve omuz stabilitesini yeniden sağlamak
- Süre: 60 - 90 dakika; genel anestezi (bazı durumlarda interskalen blok eşliğinde)
- Taburculuk: Genellikle aynı gün ya da ertesi gün
- Komplikasyon: %5 altı; çoğu hafif ve geçici
Onarım Yöntemleri
- Artroskopik Sütur Ankor Onarımı: En sık kullanılan teknik. Eriyebilir veya titanyum çapalarla labrum glenoide tutturulur.
- Knotless Ankor (Düğümsüz) Tekniği: Düğüm atılmadan dikişin ankor içinde kilitlendiği modern yöntem; eklem içi sürtünmeyi azaltır.
- Remplissage: Hill-Sachs lezyonu eşlik ediyorsa kapsül ve infraspinatus tendonu humerus başındaki çukura tespit edilir.
- Latarjet (Kemik Bloğu) Cerrahisi: Glenoid kemik kaybı %20 üzerinde ya da tekrarlayan başarısızlıkta açık olarak korakoid süreç glenoide aktarılır.
- Açık Bankart Onarımı: Artroskopik tekniğe uygun olmayan seçilmiş hastalarda uygulanır.
Taburculuk Bilgileri
Hastalar genellikle aynı gün ya da 1 gece hastane yatışından sonra taburcu olur. Ameliyatın ertesi günü fizyoterapist eşliğinde ilk kez ayağa kaldırılır ve omuz askısı (sling) ile mobilize edilir. Ameliyatlı kolunuzu kesinlikle askıdan çıkarıp kullanmamanız gerekmektedir. Omuz askınız 4 - 6 hafta boyunca çıkarılmamalıdır; kullanım süresi doktorunuz tarafından uygun görülen zamanda kademeli olarak azaltılır.
İlk gün fizyoterapist eşliğinde dirsek, el bileği ve parmak hareket egzersizleri ile skapular (kürek kemiği) izometrik egzersizleri eğitimi verilir; bu egzersizleri her gün 3 - 4 kez yapmanız önemlidir.
Taburculuk sonrası günde 4 kez 10 - 15 dakika buz uygulanması önerilir. Ağrı kesici, kas gevşetici ve enfeksiyon profilaksisi için antibiyotik reçete edilebilir. Pansumanlar düzenli yenilenmelidir; ilk 10 - 14 gün yarayı ıslatmamak önemlidir.
Aktiviteye Dönüş Takvimi
Ameliyat sonrası ilk 24 - 48 saat boyunca şişlik ve ağrı beklenen bir durumdur. Birinci haftadan itibaren ağrısız olacak şekilde sarkaç (Codman) ve pasif hareket egzersizlerine başlanır. 4 - 6. haftada sling çıkarıldıktan sonra aktif hareket açıklığı ve hafif kuvvetlendirme egzersizleri yoğunlaşır.
- Masa başı işler: 2 - 3. haftada (askı ile)
- El ve dirsek kullanımı gerektiren işler: 4 - 6 hafta
- Hafif kuvvetlendirme: 6 - 8. hafta
- Spora kademeli dönüş: 4 - 6. ay
- Temaslı ve fırlatma sporlarına tam dönüş: 6 - 12. ay
- Uzun dönemde fiziksel aktivite sürdürülmeli, rotator manşet ve skapular stabilizatör kaslar güçlü tutulmalıdır
Ameliyat Sonrası Erken Dönem (İlk 3 Hafta)
Ameliyatın ertesi günü fizyoterapist eşliğinde omuz askısı (sling) takılmış olarak ayağa kaldırılır ve taburcu edilirsiniz. Ameliyatlı kolunuzu askı içinde dinlendirmeniz gerekir. Fizyoterapistiniz dirsek, el bileği ve parmak hareket egzersizleri ile skapular izometrik egzersizlerini gösterir; bunları günde 4 - 5 kere yapmanız önerilir. Her hafta kontrole gelmeniz önerilir; bu kontrollerde egzersizleriniz değerlendirilir, pansumanlarınız yenilenir ve ilaçlarınız reçete edilir.
- Yara takibi: Enfeksiyon açısından akıntı, ileri derecede kızarıklık, ısı artışı takip edilir
- Eklem hareket açıklığı: Sling içerisinde dirseğinizi rahatça açıp kapatabilmeniz ve pasif hareket açıklığınızın gün geçtikçe artması önemlidir. Aktif dış rotasyon (kolu dışa çevirme) ilk 6 hafta yasaktır.
- Ağrı: Omuz çevresi yumuşak dokularda ödem gelişmediği sürece 1 - 2 hafta içinde belirgin azalma olur
- Sinir takibi: Aksiller sinir omuz cerrahisi sırasında risk altındadır. Kolun dış-üst kısmındaki his değişiklikleri ve deltoid kas kuvveti takip edilir; nadir görülür, olması durumunda EMG ile değerlendirme ve fizik tedavi gerekir.
Riskler & Komplikasyonlar
Artroskopik Bankart onarımı genel olarak güvenli ve etkin bir işlemdir. Modern omuz cerrahisinde komplikasyon oranı düşük olan ameliyatlardan biridir; ciddi komplikasyon oranı %5'in altındadır.
Sık Görülenler (%5 Altı)
- Yüzeyel yara yeri enfeksiyonu (genellikle antibiyotikle tedavi edilir)
- Ameliyat sonrası ağrı ve şişlik (birkaç günde geriler)
- Geçici eklem sertliği — düzenli fizik tedavi ile düzelir
- Hafif kuvvet kaybı — rehabilitasyonla geri kazanılır
- Dış rotasyonda hafif kalıcı kısıtlanma
Daha Nadir Görülenler
- Tekrarlayan omuz çıkığı / onarımın yetersiz kalması (%5 - 15; özellikle kemik kaybı varsa veya temaslı sporcuda)
- Sütur ankor (tutturucu) gevşemesi veya kayması
- Donuk omuz (adeziv kapsülit) — uzamış sertlik
- Aksiller sinir veya çevre damar yaralanması (çok nadir, <%1)
- Derin ven trombozu (çok nadir)
- Kondroliz — eklem kıkırdağında erime (çok nadir)
Hemen Doktorunuzu Arayın
- Ani artan ağrı veya şişlik
- 38 °C üzeri ateş
- Kolda ya da elde uyuşma, karıncalanma veya kuvvet kaybı
- Yara yerinden akıntı veya kötü koku
- Omuzda yeniden çıkma hissi ya da ani şekil bozukluğu
- Nefes darlığı veya göğüs ağrısı
Rehabilitasyon
Bankart onarımı sonrası rehabilitasyon, onarılan labrumun iyileşmesini korurken hareket açıklığı, kuvvet ve omuz stabilitesini kademeli olarak geri kazandırmayı hedefler. Program cerrahın izniyle ilerletilir.
Rehabilitasyon Takvimi
- 0 - 4. Hafta: Omuz askısı (sling) tam zamanlı. Buz, elevasyon, ağrı kontrolü. Pasif sarkaç (Codman) egzersizleri. Dirsek, el bileği, parmak hareket egzersizleri. Skapular izometrik egzersizler. Dış rotasyon yasak.
- 4 - 6. Hafta: Aktif yardımlı hareket açıklığı (kademeli artış). Fleksiyon ve abdüksiyonda 90°'ye, dış rotasyonda nötr pozisyona kadar. Sling kademeli olarak çıkarılır.
- 6 - 12. Hafta: Tam aktif hareket açıklığı hedefi. Hafif rotator manşet ve skapular stabilizasyon güçlendirme egzersizleri (theraband). Yüzme (serbest stil değil), bisiklet önerilir. Ağırlık kaldırma yasak.
- 3 - 4. Ay: Propriyosepsiyon ve dinamik stabilizasyon antrenmanı. Daha yüksek dirençli kuvvetlendirme. Pliyometrik egzersizlere giriş.
- 4 - 6. Ay: Spora özgü driller; atış mekaniği, baş üstü hareketler kademeli olarak başlatılır. Düşük temaslı sporlara dönüş.
- 6 - 9. Ay: Temaslı ve fırlatma sporlarına tam dönüş cerrahın izniyle.
Spora Dönüş Kriterleri
- Rotator manşet gücünün karşı omzun %90'ına ulaşması
- Tam ağrısız hareket açıklığı (özellikle dış rotasyon)
- Omuzda "çıkacak gibi" hissi (apprehension) yok
- Spora özgü drillerin ağrısız tamamlanması
- Aktivite sonrası şişlik/ağrı yok
Onarım Sonrası Omuz Sağlığı
Başarılı bir Bankart onarımı, labrum dokusunu koruyarak uzun vadeli omuz sağlığını destekler. Aşağıdaki önlemler tekrar çıkma ve osteoartrit (kireçlenme) riskini azaltır.
- Düzenli rotator manşet ve skapular stabilizasyon egzersizleri
- Doğru atış ve servis tekniği (sporcular için)
- Düşük riskli sporlar: yüzme (kademeli), bisiklet, koşu, eliptik
- Yüksek riskli ve temaslı sporlardan kaçının (özellikle ilk 6 - 12 ay)
- Sigaranın bırakılması (yumuşak doku iyileşmesini olumsuz etkiler)
Yaşam Tarzı Önerileri
- Egzersizden önce ısınma ve sonrasında esneme yapın
- Baş üstü ağırlık kaldırmaktan ilk 6 ay kaçının
- Omuz üstüne yatmaktan ilk 3 ay kaçının
- Ani hareket ve omuzu aşırı zorlayan pozisyonlardan kaçının
- Düzenli kontrol muayenelerine gelin
Bu Tedavi Sizin İçin Uygun Mu?
Her hastanın durumu farklıdır. Detaylı muayene ve görüntüleme sonrasında sizin için en uygun tedavi planı oluşturulacaktır.
Bankart Onarımı hakkında daha fazla bilgi almak ister misiniz?
Randevu Al